Το πλινθοκεραμοποιείο ΤΣΑΛΑΠΑΤΑ - Ιστορική αναδρομή

Το ατμοκίνητο πλινθοκεραμοποιείο Τσαλαπάτα κτίσθηκε το 1925 από τους αδελφούς Σπ. και Νικ. Τσαλαπάτα με τις οδηγίες Βέλγων μηχανικών με σκοπό την παραγωγή τούβλων και κεραμιδιών. Καταλαμβάνει μια έκταση 22.000 τ.μ. από τα οποία 7.500 τ.μ. είναι στεγασμένα. Τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του απασχολούσε 125 - 150 άτομα και είχε εγκατεστημένη ισχύ 150 ίππων με ταυτόχρονη παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος για τις ανάγκες του εργοστασίου.

Το 1975 το πλινθοκεραμοποιείο Τσαλαπάτα διακόπτει οριστικά την λειτουργία του λόγω του ανταγωνισμού και των συσσωρευμένων οικονομικών απαιτήσεων. Το 1994 ο Δήμος Βόλου αγοράζει το συγκρότημα από τους κληρονόμους Τσαλαπάτα στα πλαίσια του προγράμματος URBAN και λίγο αργότερα η Δημοτική Επιχείρηση Μελετών Κατασκευών Βόλου (ΔΕΜΕΚΑΒ) εκπονεί τις μελέτες για την αποκατάσταση των χώρων, του μηχανολογικού εξοπλισμού, καθώς και την ένταξη νέων χρήσεων. Οι εργασίες αποκατάστασης άρχισαν το 1998 και τελείωσαν το 2001.

Μουσείο Βιομηχανικής Ιστορίας

Η δημιουργία Βιομηχανικού Μουσείου στοχεύει στην αξιοποίηση και ανάδειξη των εγκαταστάσεων και του μηχανολογικού εξοπλισμού του παλιού κεραμοποιείου.

Περιλαμβάνει τους ακόλουθους χώρους:

• Τριβεία Αργίλου
• Δεξαμενές Διήθησης Αργίλου
• Λεβητοστάσιο
• Αίθουσα Παραγωγής
• Παλιά Ξηραντήρια
• Νέα Ξηραντήρια
• Φούρνος HOFFMAN
• Χώρος υποστήριξης - βοηθητικών λειτουργιών Φούρνου
• Πατάρι Φούρνου
• Μύλος (και ράμπα)
• Ημιυπαίθριος Χώρος Εκθετηρίων

Οργάνωση της Επίσκεψης του Μουσείου

Στην συνέχεια δύναται κανείς να ολοκληρώσει την επίσκεψη του εντός του κτιριακού συγκροτήματος εισερχόμενος στο πιο ενδιαφέρον τμήμα, τον περίφημο φούρνο Hoffman. Πρόκειται για τον βασικό μουσειακό χώρο που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και μετά τις επεμβάσεις αποκατάστασης του φούρνου διατηρεί στο ακέραιο τον μουσειακό του χαρακτήρα.

Στο πατάρι του φούρνου, παράλληλα με το μουσειακό μέρος, δημιουργείται χώρος συνάθροισης κοινού και εικαστικών εκθέσεων.

Η γραμμή παραγωγής

Β' ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1960 - 1975. ΞΗΡΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΡΓΙΛΟΥ.

Η άργιλος μεταφέρονταν πλέον με φορτηγά αυτοκίνητα από το ορυχείο στο εργοστάσιο και αδειάζονταν στα σιλό αργίλου . Από εκεί η άργιλος οδηγούνταν μέσω μεταφορικών ταινιών στην νέα εγκατάσταση των τριβείων αργίλου όπου υφίστατο απομετάλλωση, τρίψιμο, κοσκίνισμα, και με μεταφορική ταινία μέσω της ράμπας οδηγούνταν στο μύλο αργίλου , και από εκεί στην αίθουσα παραγωγής για την διαμόρφωση των κεραμιδιών. Για την ξήρανση και το ψήσιμο ακολουθούνταν η ίδια πορεία όπως στην Α περίοδο. Από το 1972 για την ξήρανση χρησιμοποιούνταν τα νέα ξηραντήρια που κατασκευάστηκαν την περίοδο αυτή.

Περιγραφή χώρων και εγκαταστάσεων

ΑΝΑΔΕΥΤΗΡΙΟ
Στο αναδευτήριο ξεκινούσε η υγρή επεξεργασία της αργίλου. Μέσα σε δυο χτιστές λεκάνες η άργιλος με την προσθήκη νερού ανακατεύονταν μέσω δυο αναδευτήρων που κινούνταν από ηλεκτροκινητήρα. Με την ανάδευση, πέτρες, ρίζες και άλλα υλικά κατακάθονταν στον πυθμένα των λεκανών τα δε χόρτα επέπλεαν. Ένας εργάτης τα απομάκρυνε με φτυάρι.

ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗΣ.
Το μείγμα αργίλου - νερού από το αναδευτήριο οδηγούνταν μέσω αυλακιών στις δεξαμενές καθίζησης (φωτ. 6). Εκεί η άργιλος κατακάθονταν, το νερό απομακρύνονταν και ο καθαρός (πλυμένος) πλέον πηλός μεταφέρονταν με βαγονέτα που φόρτωναν εργάτες στην αίθουσα παραγωγής.

ΤΡΙΒΕΙΑ ΑΡΓΙΛΟΥ.
Στην εγκατάσταση των τριβείων αργίλου γίνονταν μετά το 1960 η επεξεργασία της πρώτης ύλης για τα κεραμίδια, με την λεγόμενη ξηρή μέθοδο ως εξής. Η άργιλος από το σιλό της ράμπας αυτοκινήτων μέσω του τροφοδότη περιστρεφόμενων πλακών που βρίσκεται στο κάτω μέρος του σιλό, έφτανε στο σπαστήρα βώλων. Κατόπιν η άργιλος διέρχονταν από τον ηλεκτρονικό ερευνητή (απομεταλλωτή) για να φτάσει στον περιστροφικό τροφοδότη των τριβείων. Τα δυο τριβεία του εργοστασίου Eiruch , ισχύος 140 και 150 ίππων λειτουργούσαν εναλλάξ για λόγους συντήρησης (επικόλληση με οξυγόνο, κόκκων καρβιδίου του βολφραμίου στις φθαρμένες επιφάνειες τριβής). Η τριμμένη πλέον άργιλος προχωρούσε στα κόσκινα και από εκεί στο σιλό πρώτης ύλης, για να οδηγηθεί στην αίθουσα παραγωγής. Η διακίνηση της αργίλου στα επιμέρους μηχανήματα γίνονταν μέσω μεταφορικών ταινιών.

ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ.
Στο χώρο αυτό υπάρχουν σήμερα δυο μηχανές παραγωγής τούβλων των εργοστασίων Samic και Morando και τρεις μηχανές παραγωγής κεραμιδιών.

ΛΕΒΗΤΟΣΤΑΣΙΟ.
Στον χώρο αυτό υπάρχουν τρεις ατμολέβητες που ο καθένας τους έχει στο επάνω μέρος του από μια ατμομηχανή. Και οι τρεις ατμολέβητες είναι Βελγικής προέλευσης του εργοστασίου Sabbe and Steenbrugge. Οι λέβητες είναι κυλινδρικοί, σκωτικού τύπου, δυο διαδρομών με κυλινδρικό φλογοθάλαμο και αεριαυλούς. Οι δυο μικρότεροι λέβητες έχουν θερμαινόμενη επιφάνεια 32 τ.μ. ο καθένας, οι δε ατμομηχανές τους είναι μονοκύλινδρες, ισχύος 75 ίππων η κάθε μια. Ο μεγάλος ατμολέβητας έχει θερμαινόμενη επιφάνεια 57 τ.μ. η δε ατμομηχανή του είναι δικύλινδρη ισχύος 150 ίππων. Χρησιμοποιούσαν στερεό καύσιμο, μείγμα εισαγόμενου λιθάνθρακα και εγχωρίου λιγνίτη. Οι ατμομηχανές κινούσαν την κεντρική άτρακτο κίνησης στην αίθουσα παραγωγής καθώς επίσης και 2 ηλεκτρογεννήτριες για την παραγωγή ρεύματος για τις ανάγκες φωτισμού και κίνησης του εργοστασίου. Μέρος του παραγόμενου ατμού στους ατμολέβητες μέσω αγωγού διοχετεύονταν στα παλιά ξηραντήρια για την ξήρανση των προϊόντων. Μετά το 1960 οι ατμομηχανές αντικαταστάθηκαν με ηλεκτροκινητήρα για την κίνηση της ατράκτου. Στο μεγάλο λέβητα τοποθετήθηκε (καυστήρας μαζούτ) που παρήγαγε πλέον ατμό μόνο για την θέρμανση των θαλάμων των ξηραντηρίων.

ΝΕΑ ΞΗΡΑΝΤΗΡΙΑ.
Τα νέα ξηραντήρια κατασκευάστηκαν την περίοδο 1971 - 72. Αποτελούνταν από 6 θαλάμους διαστάσεων 13,3 x 6,2 μ. Στη μέση κάθε θαλάμου πάνω σε σιδηροτροχιά κινούνταν παλινδρομικά 3 συνδεδεμένα μεταξύ τους φορεία. Πάνω στα φορεία ήταν τοποθετημένοι μέσα σε κατάλληλες διατάξεις τρεις αξονικοί ανεμιστήρες που φυσούσαν το θερμό αέρα του θαλάμου μέσω κατευθυντήριων πτερυγίων πάνω στις τοποθετημένες εκατέρωθεν παλέτες, με νωπά προϊόντα. Οι παλέτες τοποθετούνταν μέσα στα ξηραντήρια με περονοφόρο όχημα μεταφοράς ( Clark ). Ο απαιτούμενος για την ξήρανση των προϊόντων θερμός αέρας παράγονταν στο παρακείμενο των ξηραντηρίων λεβητοστάσιο από τον εγκατεστημένο εκεί αερολέβητα, με καυστήρα μαζούτ. Ο θερμός αέρας διοχετεύονταν στους θαλάμους των ξηραντηρίων μέσω υπόγειων αεραγωγών και στομίων δαπέδου. Την απαιτούμενη παροχή θερμού αέρα εξασφάλιζε ο τοποθετημένος στο λεβητοστάσιο φυγοκεντρικός ανεμιστήρας. Οι παραγόμενοι κατά την ξήρανση υδρατμοί διέφευγαν στο περιβάλλον μέσω των στομίων οροφής και των υπερκείμενων μικρών καμινάδων που υπάρχουν στη στέγη των νέων ξηραντηρίων.